Familieboek van Elisa

Website over Flip Masselman, oprichter van "De Leeuwengarde"

logo website

De ondergang van De Leeuwengarde

In de loop van 1941 had het "Hoofdkwartier" al bepaald dat de leden van de Leeuwengarde door middel van een duplo-kaartsysteem geregistreerd moesten worden. Of dat toen ook gebeurde is, is niet aannemelijk. Begin 1942 drong P. van As er bij zijn mede-gardist, de politieman Kion, op aan om een kaartsysteem van de leden aan te leggen. Kion was hier om veiligheidsredenen op tegen. Van As zette zijn zin door, maar stemde er wel mee in dat Kion en de door hem verworven leden buiten het registratiesysteem zouden worden gehouden. Van As liet de lijst nu door een andere politieman samenstellen, Izaak Daane. Kion schreef hierover in 1946, dat Daane voor het vervoer van en het bij zich hebben van vuurwapens slechts een kleine 14 dagen in Scheveningen had "vast" gezeten en daarna weer op vrije voeten was gesteld. Dat stond Kion niet aan. Hij voorzag de ondergang van de Leeuwengarde, maar werd niet serieus genomen. Op 9 april 1942 werden ca. 30 personen van de Leeuwengarde gearresteerd. De arrestaties waren al eerder begonnen en vonden ook nadien nog plaats, tenminste tot in juni 1942. Eind september (mogelijk eerder) waren de Duitsers op de hoogte van de Leeuwengarde en de leidende rol van Flip daarin. Een maand later had de Sicherheitspolizei een exemplaar van het wervingspamflet weten te bemachtigen en wist men informatie aan de groep te onttrekken betreffende sabotageaanslagen e.d. Wellicht waren op dat moment (eind oktober 1941) al handlangers van de Sipo, de Leeuwengarde binnengedrongen. De provocateurs die voor de Sipo de Leeuwengarde waren binnengedrongen (dan wel Gardisten die door de Sipo tot verraad waren gebracht), leverden de groep onder meer wat wapens en sabotagemateriaal. Ook werkten zij mee aan spionageactiviteiten om zo binnen de groep vertrouwen te winnen, deze vervolgens in kaart te brengen en om de leden van de groep zo juridisch te kunnen belasten. Voor zover valt na te gaan was Daane de belangrijkste provocateur, die zowel in de Arnhemse als de Rotterdamse tak van de Leeuwengarde actief was.

Op 21 augustus 1941 werd Flip gearresteerd op zijn werk in Amersfoort door 3 of 4 man van de Sicherheitspolizei uit Amsterdam onder leiding van de latere "kriminalsekretär" F.C. Viebahn. De achtergronden van zijn arrestatie zijn tot op heden nog niet opgehelderd, er zijn wel vermoedens. Op 6 maart 1942 reed Daane, Huijbers vanuit Arnhem naar Utrecht, waar deze prompt door de Sipo werd ingerekend. Dit was na een half jaar de tweede arrestatie binnen de Leeuwengarde. Op 31 maart 1942 werden G. van As en B. Veenstra gearresteerd. De op 9 april 1942 gearresteerde Leeuwengardisten werden merendeels eerst naar de Sipo-Dienststelle aan de Heemraadsingel te Rotterdam gebracht. Diezelfde middag nog werden alle arrestanten afgevoerd naar de Scheveningse Strafgevangenis "Het Oranjehotel". Van de Leeuwengarde werden ruim 80 personen gearresteerd, van wie er 35 al snel weer werden vrijgelaten; tegen de overigen bleven verdenkingen bestaan. Tegen 32 personen werd een proces gevoerd; 16 andere verdachten werden meteen naar een concentratiekamp gezonden.

Het "Leeuwengarde-proces" vond plaats van 16 tot en met 27 november 1942 in het Huis van Bewaring aan de Gansstraat te Utrecht. Tegen 11 personen werden onvoldoende gronden voor een veroordeling gevonden, al bleef men van hun deelname aan een "terroristische" organisatie overtuigd. Zij werden als "Nacht und Nebel" gevangenen uit het proces geloosd en zonder veroordeling afgevoerd naar concentratiekampen. "Nacht und Nebel"- gevangenen wil zeggen, dat zij spoorloos verdwenen, zonder dat berichten over hun lot werden verstrekt of enig ander kontakt met de buitenwereld werd toegestaan. Tegen de overige 21 werd op 27 november 1942 de doodstraf uitgesproken, wegens sabotage, spionage, hulpverlening aan de vijand en verboden wapenbezit. Op 21 december 1942 werd door de bevelhebber der Wehrmacht, generaal Christiansen aan 8 van de 21 ter dood veroordeelden gratie verleend; zij kregen 15 jaar tuchthuis. De overige 13 werden op 29 december 1942 naar andere cellen overgebracht, waar zij rond 11 uur te horen kregen, dat zij 's middags geëxecuteerd zouden worden. Eén van de ter dood veroordeelden was dominee J. Kars, predikant in Kralingscheveer. Hij heeft met zijn lotgenoten het Avondmaal gehouden. Flip, buitenkerkelijk maar wel gelovig, heeft bij hem belijdenis gedaan. Om 14.00 uur werden alle 13 personen gefusilleerd op de Leusderheide. Onder hen waren, Andries Stemerding, de broers Van As, Binne Veenstra, C. Aubert, dominee Kars, F. van den Acker, M. Huijbers en Flip Masselman. De eerste periode van zijn gevangenschap verbleef Flip in de Scheveningse Strafgevangenis "Het Oranjehotel". Op 17 juli 1942 werd hij overgebracht naar het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort (PDA). Hij verbleef er in block 3C, onder kampnummer 676. In oktober 1945, werden de stoffelijke resten van Flip blootgelegd in één van de 33 massagraven in de omgeving van Kamp Amersfoort. Na identificatie door mijn vader vonden de stoffelijke resten van Flip op 10 december 1945, een eeuwige rustplaats op de Algemene Begraafplaats te Zeist. Naast hem ligt begraven zijn grote vriend en mede-gardist Andries Stemerding.

Copyright en webdesign Elisa Masselman. De website is bijgewerkt in september 2019.

De informatie is met toestemming deels overgenomen uit het boek: "Guerilla in Rotterdam, de paramilitaire verzetsgroepen 1940-1945"

auteur: dhr. J.L. van der Pauw